Hoeveel verlichting heeft een horecaterras nodig

De twee functies van terrasverlichting

Terrasverlichting heeft twee afzonderlijke functies die elk een eigen aanpak vereisen. De eerste functie is veiligheid: looppaden, treden, niveauverschillen en terrasranden moeten voldoende verlicht zijn om struikelgevallen te voorkomen. De tweede functie is gebruikscomfort, waarbij gasten bij hun tafel voldoende licht hebben om de menukaart te lezen en zich op hun gemak te voelen. De keuze voor de juiste verlichtingsoplossingen voor het terras hangt af van beide functies.

Deze twee functies stellen verschillende eisen aan lichtintensiteit en positie. Veiligheidsverlichting richt zich op de vloer en looproutes, terwijl gebruiksverlichting zich richt op de horizontale vlakken waar gasten zich bevinden, zoals tafeloppervlakken. Een terrasverlichting die alleen aan één van deze twee functies voldoet, is onvolledig.

Lichtintensiteit: hoeveel lux is vereist

Lichtintensiteit wordt uitgedrukt in lux. Eén lux staat gelijk aan één lumen per vierkante meter. Voor horecaterrassen gelden geen wettelijk vastgelegde normen in Nederland, maar er zijn gangbare praktijkrichtlijnen die in de branche worden gehanteerd.

Voor looppaden en toegangszones geldt een minimale verlichtingssterkte van 20 tot 50 lux. Dit is voldoende om obstakels zichtbaar te maken en de omgeving veilig te laten begaan. Voor tafeloppervlakken waar gasten eten of drinken, is een verlichtingssterkte van 100 tot 200 lux gangbaar. Een restaurant waarbij gasten uitgebreid eten, heeft aan de bovenkant van dit bereik meer baat dan een café waarbij gasten voornamelijk drinken.

Een terras van 60 vierkante meter met 20 zitplaatsen vereist op de tafels gemiddeld 150 lux. Dit is te bereiken met LED spots van 8 tot 12 watt per armatuur, afhankelijk van de montagehoogte en de lichtbundel. Een te grote afstand tussen armatuur en tafeloppervlak verlaagt de effectieve verlichtingssterkte aanzienlijk.

Montagehoogte en lichtverspreiding

De montagehoogte van een armatuur bepaalt de verlichtingssterkte op het tafeloppervlak en de breedte van de lichtbundel. Hoe hoger de armatuur, hoe groter het verlichte oppervlak, maar hoe lager de lux op dat oppervlak. Dit verband wordt beschreven door de inverse kwadraatenwet: bij verdubbeling van de afstand daalt de verlichtingssterkte met een factor vier.

Voor terrasoverkappingen geldt een gangbare montagehoogte van 2,5 tot 3,5 meter. Op deze hoogte bieden LED spots met een bundelbreedte van 60 graden een verlicht oppervlak van circa 2 tot 4 vierkante meter per armatuur. Voor een gelijkmatige verdeling is het noodzakelijk om armaturen onderling te plaatsen op maximaal de montagehoogte als onderlinge afstand.

Een terras met een lamelloverkapping op 3 meter hoogte, voorzien van geïntegreerde LED spots met een bundelbreedte van 60 graden, bereikt bij een onderlinge afstand van 2 meter een redelijk uniforme verlichtingssterkte van 100 tot 150 lux op tafelhoogte. Dit is een veel toegepaste configuratie in terrasinrichtingen van cafés en restaurants.

Kleurtemperatuur en het effect op het terrasgebruik

Kleurtemperatuur wordt uitgedrukt in Kelvin en bepaalt of licht warm of koel overkomt. Warme kleuren liggen tussen 2700 en 3000 Kelvin, terwijl koel wit licht tussen 4000 en 6500 Kelvin ligt. Voor horecaterrassen is de kleurtemperatuur een functioneel gegeven, geen esthetische voorkeur.

Warm wit licht (2700 tot 3000 Kelvin) vermindert de opvallendheid van het terras vanuit de omgeving en veroorzaakt minder lichtvervuiling. Het is ook aangenamer voor gasten die langdurig op het terras verblijven. Koel wit licht (4000 Kelvin en hoger) biedt een betere kleurweergave en is functioneler op werkplekken, maar is minder geschikt voor terrassen waar gasten eten.

Een restaurant dat ’s avonds een groot deel van zijn omzet haalt uit dinerende gasten, kiest bij voorkeur voor een kleurtemperatuur van 2700 tot 3000 Kelvin met een kleurweergave index (CRI) van minimaal 80. Een hogere CRI zorgt ervoor dat de kleur van voedsel en dranken naturel overkomt, wat bijdraagt aan de beleving van de maaltijd.

Energieverbruik en lampkeuze

LED is de standaard voor terrasverlichting in de horeca. Gloeilampen en halogeenlampen zijn in de Europese Unie grotendeels uit de handel gehaald. Spaarlampen zijn technisch gezien minder geschikt voor buitengebruik in wisselende temperaturen. LED armaturen zijn beschikbaar in beschermingsklassen die geschikt zijn voor buitengebruik, aangeduid met een IP rating.

Voor terrasverlichting geldt een minimale IP rating van IP54. Dit betekent bescherming tegen stof en spatwater vanuit alle richtingen. Op locaties met aanzienlijke regenval of directe blootstelling aan weersinvloeden is een rating van IP65 of hoger aan te bevelen. IP65 biedt bescherming tegen waterstralen vanuit alle richtingen.

Het energieverbruik van LED terrasverlichting is sterk afhankelijk van het aantal armaturen en het wattage. Een terras met tien LED spots van 10 watt verbruikt bij 2000 gebruiksuren per jaar 200 kilowattuur. Bij een elektriciteitsprijs van 0,30 euro per kilowattuur bedragen de jaarlijkse kosten 60 euro. Dit is aanzienlijk lager dan vergelijkbare halogeenverlichting, die bij hetzelfde lichtrendement vier tot vijf keer meer energie verbruikt.

Plaatsing van verlichting in relatie tot de terrasconstructie

De verlichting hoort integraal onderdeel te zijn van de terrasconstructie, niet een aanvulling achteraf. Armaturen die los worden bevestigd aan bestaande constructies zonder dat hiermee rekening is gehouden bij het ontwerp, leiden tot zichtbare kabelgoten, onvoldoende aarding en suboptimale lichtposities.

Overkappingen met geïntegreerde verlichtingskanalen bieden de meest praktische basis voor terrasverlichting. De bekabeling loopt verborgen door de constructie, armaturen zijn uitwisselbaar en de lichtpositie is afgestemd op de terrasdimensies. Xterior verwerkt verlichting standaard in het ontwerp van overkappingen en terrasdaken, zodat de installatie voldoet aan de technische vereisten voor buitengebruik.

Een terras met een vrijstaande pergola of lamelloverkapping biedt eveneens goede mogelijkheden voor geïntegreerde verlichting. De lamellen of het dakprofiel vormen een natuurlijk geleidingskanaal voor bekabeling. Dit geldt ook voor terraschermen met een eigen frame, waarbij downlighters of wandarmaturen in het schermframe kunnen worden verwerkt.

Aanvullende verlichtingstypen op het terras

Naast de primaire verlichting boven de zitplaatsen zijn er aanvullende verlichtingstoepassingen die bijdragen aan de veiligheid en het gebruik van het terras. Grondverlichting langs looppaden en terrasranden is een effectieve manier om niveauverschillen zichtbaar te maken zonder de sfeer te verstoren. Wandarmaturen aan de gevel of aan terrasschermen verlichten de overgangszone tussen terras en gebouw.

Voor terrassen met een grote oppervlakte of een complexe indeling is het verstandig om een lichtplan op te stellen. Een lichtplan beschrijft de positie, het type en het wattage van elk armatuur, samen met de berekende verlichtingssterkte per zone. Dit voorkomt dat zones onderverlicht zijn en dat armaturen onnodig worden geplaatst.

Xterior adviseert bij projecten voor cafés, restaurants en andere horecabedrijven over de verlichtingsstrategie als onderdeel van het totale terrasontwerp. Het assortiment aan terrasverlichtingsoplossingen is beschikbaar voor zowel nieuwbouw als renovatie van bestaande terrassen.

Van technische specificaties naar een werkende installatie

Terrasverlichting vereist een combinatie van de juiste specificaties, een doordachte plaatsing en een installatie die voldoet aan de geldende veiligheidseisen. De NEN 1010 norm voor elektrische installaties in Nederland is ook van toepassing op buiteninstallaties. Dit betekent dat bekabeling, aarding en aansluitingen moeten worden uitgevoerd door een erkend installateur.

Neem contact op met Xterior voor een terrasontwerp waarbij verlichting, overkapping en terrasschermen als één geheel worden ontworpen en geïnstalleerd.

Veelgestelde vragen over hoeveel verlichting een horecaterras nodig heeft

Welke IP rating is vereist voor armaturen op een buitenterras?

Voor terrasverlichting geldt een minimale IP rating van IP54. Op locaties met directe regenval of aanzienlijke weersblootstelling is IP65 of hoger aan te bevelen. IP65 biedt bescherming tegen waterstralen vanuit alle richtingen en is geschikt voor permanente buitenmontage.

Hoeveel lux is nodig op het tafeloppervlak van een horecaterras?

Voor tafeloppervlakken waar gasten eten of drinken, is een verlichtingssterkte van 100 tot 200 lux gangbaar. Een restaurant waarbij gasten een volledige maaltijd nuttigen, heeft baat bij de bovengrens van dit bereik. Voor looppaden en toegangszones volstaat 20 tot 50 lux.

Is het noodzakelijk om een lichtplan op te stellen voor een horecaterras?

Voor terrassen met een oppervlakte groter dan 30 vierkante meter of een complexe indeling is een lichtplan aan te bevelen. Een lichtplan beschrijft de positie, het type en het wattage van elk armatuur en de berekende verlichtingssterkte per zone. Dit voorkomt onderverlichte zones en onnodige armaturen.